De organisaties die het hadden moeten doen lieten verstek gaan: Telesur verstoort communicatie; de EBS houdt van velen energie af en de SLM verliest $ 3,5 miljoen door slechte procedures. De overheid presteert intussen ook slecht: het loodzware overheidsapparaat wordt niet gesaneerd, waardoor geld dat voor ontwikkeling gebruikt had kunnen worden in de bodemloze put van het onproductieve apparaat verdwijnt. Geen volkswoningen, geen stimulering van de productie en geen verbetering van de koopkracht. De president houdt in Nederland zijn gehoor voor dat NGO’s vaak een instrument zijn van zijn politieke tegenstanders; er is geen structureel overleg tussen overheid en bedrijfsleven, er is geen nationaal programma waarbinnen ook de 400-800 spookambtenaren functioneel kunnen worden ingezet. De vakbeweging is haar solidariteitsinstelling kwijt ten aanzien van belangrijke spelers in het maatschappelijk gebeuren: verpleegsters, leraren, seniore burgers, immigrerende Chinese arbeiders. De samenleving lijkt verbrokkeld te zijn. Er is geen gemeenschappelijk perspectief meer. Er is angst voor de financiering van de verkiezingen door malafide financierders.
Het parlement draagt nauwelijks bij tot bewustwording en strijdbaarheid voor rechtvaardige en duurzame ontwikkeling. Het stelt zich meer op als afstempelbureau van elders geformuleerd beleid. Ze grijpt ook niet in waar jeugd en jongeren verder in de wereld van geweld en onderdrukking verdwijnen: meer jongeren in de harde criminaliteit, meer jongeren jonger aan de drugs en aan seks, meer geweld in gezinnen,e.d.
Intussen moet de overheid wel het geld vinden om het niet gesaneerde apparaat in stand te houden. Dat is deels gelukt, namelijk via operaties bij de douane en de belastingdienst, met behulp van buitenlandse consultants; deels ook niet, want er komt maar geen geld voor de financiering van ontwikkeling.

Energie
Energie voorziening is de bron van economische ontwikkeling. Landen als China en India, die duidelijk in de ontwikkelingslift zitten eisen alle beschikbare energie van de wereld op. Vandaar de flinke prijsstijgingen van olie op de wereldmarkt het afgelopen jaar. Maar daar ligt ook een van de oorzaken dat onze ontwikkeling stagneert. Heel wat bedrijven zitten met een energieprobleem, de wachttijden voor energieaansluiting zijn tergend lang. De regelmatige stroomonderbrekingen werken ook frustrerend. Intussen gaan in mei de elektriciteitstarieven omhoog met 27,7%. Onder protest. Ondernemers klagen dat de noodzaak van tariefswijzigingen slecht onderbouwd worden en dat zij het stroomgebruik van de kleingebruikers subsidiëren ( huishoudens consumeren 53% en financieren 35% van de stroomtoevoer; het bedrijfsleven gebruikt 32% en financiert 48%), wat hun concurrentiepositie niet verbetert.
Een beschamende zaak ontwikkelde zich met de financiering van de transmissielijn. In 2002 wordt een intentieverklaring met India getekend voor de financiering ervan, en in november 2003 door een contract met een Indiaas bedrijf in uitvoering genomen. In januari wordt opeens beweerd dat er geen contract was, en dat China nu de financiering wordt gegeven. Een maand later wordt toch India weer binnengehaald.
De EBS heeft een vermogensbehoefte van $110 miljoen om betrouwbaar energie te kunnen leveren en te kunnen voldoen aan de toenemende vraag. Er wordt in juni een lening gesloten met de RBTT NV van $23,4 miljoen. Het eerste overheidsbedrijf dat zonder staatsgarantie een lening sluit. Een wurgcontract wordt het genoemd, de Jethu broeders voorspellen een tarieven stijging van 200% binnen 4 jaar. Waarom werd er geen gebruik gemaakt van het goedkopere IDB-aanbod?
De opties voor het verhogen van het vermogen van de EBS zijn de volgende:

1. aanschaf van 3 nieuwe generatoren, waarvan de eerste bij levering eind oktober in het water valt (maar gelukkig: het betrof een turnkeyproject, de leverancier draagt de schade)

2. de transmissielijn die in 2005 gereed zal komen

3. Jaikreek wordt eind december weer van stal gehaald als oplossing voor de energiecrisis, het waterniveau van het stuwmeer is namelijk bedreigend laag.
   Vele dorpen in het binnenland hebben geen elektriciteit, omdat zij geen brandstof hebben voor hun dieselgenerator. De Van Pettenpolder (‘het zwembadgebied’) kreeg na 7 jaar wachten zijn elektrificatie.

Intussen werkte de EBS NV aan de versterking van het systeem voor de elektriciteitsvoorziening van Paramaribo EPAR. Deels door de bouw van een nieuw onderstation aan de Tourtonnelaan, deels met de aanleg van 33KV kabels tussen bestaande onderstations, zoals van Jacobasrust naar Majella. Ook werd begonnen met het 161/33 KV transformatorstation te Menckendam. Deze projecten moeten de stroomleverantie van Paramaribo en omgeving veiligstellen tegen stroomonderbreking en voor uitbreiding van nieuwe aansluitingen.

Woningbouw
Veel geweld in gezinnen in de samenleving, echtscheidingen en criminaliteit gaan terug op het woningentekort. In deze regeerperiode werden 700 woningen gebouwd wat schril afsteekt tegen de al jaren bekende noodzaak van minstens 2000 per jaar om de woningnood terug te kunnen dringen.
De kapitaalkrachtigen bouwen wel, maar het worden steeds meer forten tegen toenemende criminaliteit.
Het zijn de kleine projecten die woningen leveren. China schenkt in januari 30 woningen te Wakibasu II, woningen van 40-60 m2 . Niet de goedkoopste woningen: met de bouwmaterialen en de Chinese bouwvakkers zijn de woningen toch nog twee maal zo duur als de gebruikelijke productie ervan. In februari krijgt president Venetiaan een zachte lening van China, die eerst bestemd was voor de transmissielijn, nu voor woningbouw.
In januari biedt de Creative Vision Group Vastgoed Suriname (dochter van CVG UK Ltd) woningen aan van 85.000 euro per stuk. Men wil komen tot een aantal van 3000-4000 per jaar voor 50.000 Surinamers in Nederland die een eigen huis in Suriname willen.
Het LISP-project, IDB-gesponsord, voor lage inkomensgroepen (van 175-1070 SRD per maand) levert 168 woningen af in 2004.
De Stichting Sekrepatoe bouwt 180 woningen met een huur van 80-175 euro per maand: 120 te Kwatta en 60 te Tout Lui Faut. Habitat for Humanity is in oktober met een nieuw pilot-project begonnen.
Een doorbraak leverde de Centrale Bank die in februari de commerciële banken de ruimte geeft om 20% van hun kasreserve als woningbouwkrediet aan te wenden tegen 7% rente. Dat leverde 391 woningen op.
Personeel van het ministerie van Defensie krijgt in augustus kavels toegewezen voor woningbouw, de eerste 370 van in totaal 1850 kavels. Albina zit nog opgescheept met het Anjoemaraproject wat 40 halfafgebouwde woningen opleverde, zonder water en met elektriciteit. De Stichting Bouw en Exploitatie Woningen in Nickerie verhoogde in oktober plotseling de huur van 55 naar 150 SRD per maand, tegen de taxatiewaarde van SRD 275 per maand. De verhoging moest weer teruggedraaid worden, diverse woningen hebben geen water en elektriciteit
De regering maakt in september een groot woningbouwproject bekend te Richelieu in Commmewijne, voor de bouw van 400 sociale woningen en 1100 zelfbouwwoningen.

Handel
Met de invoering van een nieuw tarievenstelsel van de invoerrechten ging de gemiddelde invoerrechtenheffing omlaag van 35 naar 13%. Dit onder invloed van de regionale (CSME) en mondiale economische integratie (WTO). Het verlies aan overheidsinkomsten hiermee werd gedeeltelijk goedgemaakt met de invoering van de omzetbelasting. In november werd een douaneverdrag met Nederland gesloten, bij welke gelegenheid gesteld werd dat de inning van invoerrechten 300% omhoog kan, bij een bestrijding van heersende onderfacturering. Bij het Verdrag werd de mogelijkheid van navordering geopperd nu nieuwe informatie bekend zal worden.
In juli bood minister M.Jong Tsien Fa het Trade Policy Review van Suriname aan de WTO aan. Het is het totale verhaal van de in- en uitvoerregels en praktijken van ons land, van alle sectoren, en dat vooral tegen de achtergrond van de Doha-ronde, wat in eht kader daarvan landelijk allemaal moet worden gerealiseerd. Er is nog een hele achterstand in te lopen wat de internationale handel van ons land betreft, maar vooral wat de bescherming van de lokale industrie en de consument betreft: het Bureau of Standards is nog steeds niet operationeel, en de verschillende wetsproducten zijn nog niet gereed, zoals ten aanzien van ‘antidumping’, ‘safeguards’, ‘subsidies en countervailing measures’, ‘intellectual property rights’, e.d.
Veel klachten over prijsstijgingen met vooral in de eerste maand nieuws over de Economische Controle Dienst. Geklaagd wordt echter dat deze Dienst alleen van zich laat horen als de consument klaagt, nooit als ze zelf tot ontdekkingen komt van prijsopdrijving.
Al jaren terugkerende problemen betreffen de standhouders en straatverkopers, waar maar steeds geen structurele oplossing voor gevonden lijkt te kunnen worden. In juni werden ze met de harde hand verwijderd van hun plaats aan de Vreedzaammarkt, onder grote verontwaardiging van betrokkenen, ze hadden geïnvesteerd in de plaats onder de belofte van de overheid voor een permanente oplossing.
In januari was de Raad van ministers niet tevreden over de gunning van meelimporten, die aan de hoogste bieder werd gegeven, zonder dat de geëigende procedure via de Onderraad was gevolgd.
Er is geen goed transportbeleid ten aanzien van de export van Surinaamse producten, het vormt een barrière voor de export van vis, bloemen en rijst naar Trinidad. Guyanese rijst op de markt van Trinidad is goedkoper dan de Surinaamse.

Luchttransport
De eerste proefvlucht werd voor 26 april uitgeschreven. De SLM kocht een Boeiing 747-300 van 1986 van de KLM. De onderhoudsbeurt, om de komen tot certificering, bij de KLM duurde tot augustus, pas toen werd door de SLM van CASAS de ‘special operations provision’ ontvangen, waarmee het toestel voor 2 jaar de lucht in mag. Een kostbare vertraging van minstens $3,5 miljoen. De SLM huurde in juni Air Pullmantur met zijn Boeing 747-200 om de Mid-Atlantische route voor haar te onderhouden.
De inzegening van het ‘nieuwe’ toestel vond op 11 augustus plaats, het toestel kreeg de naam van Ronald Elwin Kappel.
De vertraging betekende een enorme tegenvaller voor de SLM, het gaf haar een zwakke positie in de onderhandelingen over de ‘open sky’ van de Mid-Atlantische route. In de onderhandelingen met Nederland gold als uitgangspunt de verbreking van het monopolie op die route, en dus de verlaging van de vliegtarieven. Suriname vroeg 3 jaar voor de liberalisatie, het werd voorlopig de helft daarvan. In april werd het aantal vluchten Nederland/Suriname verhoogd van 5 naar 6 per week, met twee chartermogelijkheden, en 11 extra in het hoogseizoen. De gemiddelde bezettingsgraad van de vliegtuigen is hoog: 83%.
Pogingen van kleine bedrijven op de route mislukten. Jaren terug al met TCA, Sky Liner en ITA, nu met Shiva NV op de route Paramaribo/Brussel en, in dezelfde maand, met PIAS, Pont International Airline Service. In juli werd de beveiliging van Zanderij opgeschroefd, zodat de veiligheid tot 1 januari 2006 verzekerd is.
Een andere tegenslag was de stopzetting in september door Frankrijk van het traject Paramaribo-Cayenne-Belem. Een evaluatiestudie van de binnenlandse vluchten van de SLM leidde tot de stopzetting ervan: niet rendabel, verlieslatend.

Wegtransport
Files worden een plaag. Dat werd het hele jaar door gemeld, maar bereikte een toppunt in december toen het centrum van Paramaribo ondoordringbaar leek. Met inschakeling van de verkeerspolitie was er weer wat beweging in te krijgen. Maar waar blijft de structurele oplossing?
We hebben een probleem met onze relatie met de Europese Unie. Deze wil wel helpen met de infrastructuur, maar stelt condities: verhoging inkomsten van de Wegen Autoriteit, en een goed partnership overheid/private sector. We tekenen een infrastructureel programma met de EU, maar gaan gewoon door met het asfalteringsproject van Dalian. Na de 240 km van Dalian over de laatste jaren werd in februari gestart met een landelijk asfalteringsproject van 175 km in de districten en 275 km in Paramaribo en omgeving.
Het wegenprobleem krijgt dan ook geen integrale aanpak. Er stapelen zich problemen op: de vernieling van wegen door zwaar materieel, wat in juni tot blokkades van wegen leidde te Patamacca, de gebreken die de nieuw geasfalteerde wegen op sommige plaatsen tonen, om nog niet te spreken van voet- en fietspaden die maar niet komen.
Bij de volgende WAM-premie betaling moet de automobilist ook zijn keuringsbewijs tonen. De Vereniging van Autoherstel Bedrijven Suriname stelde in juli dat ze de dekking van de WAM-premie te laag vindt
Een veelgebruikt wegtransportmiddel te Albina blijkt de kruiwagen te zijn. De landbusverbinding met die plaats is slecht, 10% van de 900 bussen in Paramaribo is niet in operationele staat.
De streefdatum voor de invoering van de ISPS-code voor de veiligheid van schepen en havenfaciliteiten, namelijk 1 juli, werd niet gehaald. Suriname kwam erdoor voor op een ‘zwarte lijst’, met enkel Afrikaanse landen. De wet ertoe ging op 29 juni door het parlement, het duurde nog vier maanden voordat alle havenfaciliteiten onder de condities van de ISPS-code werden goedgekeurd. Elke ‘terminal’behoeft daartoe een ‘risk assesment’ en een veiligheidsplan.

Telecommunicatie
De bedrijven die eigenlijk in de lift hadden moeten zitten: energie, luchttransport en telecommunicatie, laten het juist afweten. Zijn we nog niet rijp voor de moderne tijd? In ieder geval stagneert het onze deelname aan moderne vormen van transport en communicatie, een vorm van isolement. Maar er is geen ontkomen aan, we moeten mee, niet goedschiks dan kwaadschiks, waarbij met het laatste bedoeld wordt dat het buitenland de toon zet en het tempo aangeeft.
GSMs maken sinds eind 2002 een explosieve groei door, de centrale is vol, ook mobiles worden erdoor gehinderd. Aan het eind van het jaar moppert het hele land, en wordt in de media zelf gesuggereerd tegen Telesur wegens wanprestatie te procederen. De verdere uitbreiding van het telecommunicatienet naar het binnenland ondervindt stagnatie als Japan een financieringsverzoek daartoe afwijst. Telesur is bijna klaar met zijn ADSL, het draadloos internet-netwerk voor het hele land.
Telesur wordt niet alleen van buiten aangevallen, ook van binnenuit. Het personeel wordt weer op malversaties gevat, met weinig nieuws daaromtrent dan dat het een ‘niet malse’ zaak betreft. In september wordt een zeekabel van het America-II glasvezelnet beschadigd, waardoor tijdelijk het internet en het telefoonverkeer stagnatie ondervindt.
Onze kleine bevolking heeft toegang tot 32 mediahuizen. Een boeiende en interessante verscheidenheid zou je kunnen zeggen. Het valt tegen, er is gewoon een teveel aan sensatie, er wordt slecht Nederlands gesproken, films gaan zonderondertiteling, er is geen uitleg in andere talen, kortom de informatieve en educatieve waarde van zo’n duur net is minimaal.
Overigens kan men zich afvragen waarom de overheid er nog een SRS, staatsradio, op na houdt. Er is weinig nieuws, weinig cultuur, en waar blijft de presentatie van de ontwikkelingsvisie van de overheid.
Nickerie kreeg er een nieuw televisiestation bij: Ishara, en het binnenland een nieuw radiostation: Pakaati. De laatste vanuit een UNESCO project dat nog 5 radiostations in het binnenland zal openen. In de stad kwam in mei Future radio erbij op 103.1 FM, gevestigd op het STVS-complex.

Geld
Feilloos verliep de overgang van de gulden naar de dollar. Een geslaagde operatie die in feite de hele samenleving betrof, een goede combinatie van wetgeving, voorlichting en motivatie. Je zou wensen dat andere zaken ook zo afgewikkeld werden in ons land. Het SRD-project als ‘good practice’.
Er waren kleine hobbels: niet al het geld werd ingewisseld, net 85%. Op 1 juni pas was de gulden geen wettig betaalmiddel meer, maar diverse handelsbedrijven weigerden de gulden al weken eerder. In maart, hoe kan het ook anders, waren er ook al valse SRD biljetten in omloop, de valse munterij werd in Nickerie gelokaliseerd.
Bij de opening van een nieuw VCB-gebouw in Nickerie, in maart, zegde de bank kredieten toe voor kleine projecten. De Hakrinbank was in april de eerste bank die met internetbankieren begon.
De Effectenbeurs verhandelt aandelen van 10 bedrijven in ons land: 2 banken, 2 verzekeringsbedrijven en 6 handelshuizen. Proselecton is een fonds voor beleggers op de markt van de VS. Andere vormen van beleggingen in ons land zijn eigen giro- en spaar valutarekeningen in dollars of euros, en de goudcertificaten van de Centrale Bank
Anne Harmsma werd in maart benoemd tot president van de RBTT-bank in ons land, E. Muller werd ontheven als president van de DSB Bank, vanwege een verschil van mening met de Raad van Commissarissen.
Veel geld gaat om in casino’s. In 1999 telde ons land er twee, nu zijn er 13 operationeel, terwijl er vergunningen voor 24 zijn verleend. In december werd gesteld dat wie binnen 2 maanden niet actief is, zijn vergunning verliest. De overheid is nu bezig om met het casino-wezen in het reine te komen. 71% van de casino’s draaien in strijd met de wet, en gokken is toch niet een kenmerk van een productieve instelling. Dat geldt ook voor de lotto’s. Er kwamen er twee bij, die kort daarop weer werden ingetrokken. In oktober werd gemeld dat niet al het gewonnen geld wordt afgehaald; tegenover SRD 3,4 miljoen dat door de winnaars wordt geïnd, blijft SRD 2,7 miljoen ongeïnd achter.
Sinds september 2002 geldt de wet op de meldingsplicht van financiële instellingen van ‘ongebruikelijke transacties’, de MOT wet.
De DSB Bank verlaagde in augustus de rente op SRD kredieten van 22 naar 17 procent. De Centrale Bank verlaagde in juni de verplichte kasreserve van 35 naar 32%. Tekenen van de veel geprezen monetair-economische stabiliteit van ons land. We konden het internationaal S&P ratingsbureau er niet van overtuigen. Dat keek naar een defensieschuld sinds de vorige regering van $400.000,- aan een Spaanse bank. Die keek ook naar een begrotingsschuld van 12% en die maakt zich grote zorgen dat het komende jaar, 2005, een volgende aanval te zien zal geven op de overheidsuitgaven. Want wie zullen de verkiezingen betalen?

Toerisme
Toerisme is een hoopgevende sector. De verwachting is dat binnen 10-15 jaar toerisme de belangrijkste sector van onze economie zal worden. In 2003 verdubbelde het aantal toeristen zich tot 121.000. Berekend is dat een toerist gemiddeld 20 dagen blijft en gemiddeld $50 per dag uitgeeft. Dat is samen zo’n bedrag van $120 miljoen, met voor de overheid al meteen $6-9 miljoen omzetbelasting. Veel toeristen komen uit Nederland en blijken niet van het type te zijn een volledig verzorgde trip te ambiëren, ze willen meer Suriname zelf ontdekken.
De Europese Unie financiert de ontwikkeling van de sector, waarbij gewerkt wordt aan wetgeving, aan de ontwikkeling van toerisme-producten en van de opleiding van personeel. Toerisme is nu ook in het curriculum van de IMEAO opgenomen, terwijl ook de vakschool aan de Gravenberchstraat voor toerisme opleidt. De Surinaamse Hotel Associatie verzorgt in september een training in veiligheid en brandpreventie. Stinasu geeft zijn personeel in januari een training tot beter beheer van het bezoekerscentrum te Brownsweg
Suriname is nog niet ontdekt door cruiseschepen en cruisetoerisme. De eerste keer was in 2002, de tweede keer in november van 2004 met de ‘Clipper Adventure’.
We verkopen ons toerisme ook steeds beter, zoals jaarlijks op de toerisme beurs in Utrecht met het programma ’Te gast in Suriname’.
Toch wordt er nog onvoldoende gebruik gemaakt van de investeringsmogelijkheden die ons land geboden worden, zoals met het toerisme bevorderingsprogramma van het EU-fonds Pro-Invest voor het Caraibisch Gebied.

Overheidsadministratie
Bij de overheid zit het probleem. Stuseco heeft berekend dat de loonsom van de overheid 15% van het Bruto Binnenlands Product uitmaakt. Dat is veel te veel. Het zou minstens met een derde gesaneerd moeten worden, dat betreft dan een bedrag dat meer is dan alle ontwikkelingshulp per jaar. Je kan dus ook kunnen zeggen dat de ontwikkelingshulp onproductief in de overheid gestopt wordt. De sanering van het overheidsapparaat komt overigens maar niet van de grond. De monitoringscommissie van de overheid toont zich eind januari ook ontevreden over het beloningsrapport van het Managementbureau van Tjong A Hung. Zo blijft de discussie gaande. Per juli vindt er een strengere controle plaats van de ambtenaar, 24 overheidsinspecteurs werden aangesteld. Maar wat te doen met het gegeven dat 42% van het overheidsapparaat te laag is opgeleid?
De overheidsbegroting bedraagt rond de SRD 35-37 miljoen per maand, de toegestane loonronde begin van het jaar kostte de overheid SRD 4 miljoen extra. Het minimumloon van de overheid bedroeg per 1 maart SRD 406 en per 1 september SRD 426.
Medio december wordt de overheidsbegroting in het parlement met algemene stemmen goedgekeurd. De oppositie nam overigens geen deel aan de stemming. Zij is van mening dat het begrotingsdebat elke diepgang miste. Beleid wordt kennelijk niet getoetst.
In februari werd het GLIS ingesteld, het Grond en Land Informatie Systeem. Het moet het kadaster zichtbaar en transparant maken, een open registratiesysteem van grond en percelen. Het Hypotheekkantoor en de Dienst der Domeinen zijn in het bezit van 70.000 grondaanvragen, waar weinig mee is gedaan. Het open systeem moet in 2008 opgeleverd zijn.
Ook is een daadwerkelijk begin gemaakt met de decentralisatie van bestuur in ons land. Begonnen was in de Para en in Wanica, in maart werd het proces gestart in Marowijne. De eerste stap is steeds de aanstelling van een DA, een districtsadministrateur. In augustus werd een begin gemaakt met de opzet van een Nationale Bibliotheek, waarin alle bibliotheken van het land in geïntegreerd worden, ook die van departementen, van NGO’s en van het parlement.

Belastingen en douane
Het was een jacht op geld. De overheid int te weinig van waar ze recht op kan laten gelden. Er is veel onderfacturering bij de douane en veel ontduiking bij de belastingen. Op 16 februari begon de Belastingdienst haar ‘non-compliance’ campagne: wie binnen 6 weken zijn belastingachterstand niet heeft ingelopen krijgt een boete van 100 procent van de belastingschuld vermeerderd met 45% rente op de periode van te late betaling vanaf die datum. In dezelfde periode werd door de FICOD, fiscale controle en opsporingsdienst, 58 ambtenaren een huis-aan-huis campagne begonnen met 40.000 inkomstenbelastingbiljetten. Binnen de kortst mogelijke tijd werden 1633 nieuwe economische activiteiten in kaart gebracht.
Tot hoeveel extra overheidsinkomsten dit leidde is niet naar buiten gebracht. Dat gebeurde wel met de Engelse en Nederlandse consultants die de invoerrechten nagingen, en binnen vrij korte tijd de maandelijkse invoerrechtensom van 20 miljoen SRD wisten op te voeren naar 31 miljoen SRD.
Ook werd een nieuwe grondslag voor de accijnzen ingevoerd: niet meer berekend op basis van invoerwaarde (zeer corruptie gevoelig), maar op basis van het alcoholgehalte.
Veel inkomsten worden de overheid onthouden door smokkel: drugs naar de Franse kant, vooral sinds de 100% controle op Schiphol, verder ook brandstofmiddelen (Suriname subsidieert de olie van Frans-Guyana) en goud; verder smokkel van auto’s van Frans Guyana naar Suriname, en goud van Guyana naar Suriname.
In oktober werd een douaneverdrag met Nederland getekend, waardoor meer controle mogelijk is op facturering van verzendingen, meer controle op dumpgoederen, en meer op smokkel.

Veiligheid
De gemiddelde burger voelt zich steeds onveiliger. Dat kan althans afgeleid worden uit het feit dat het dagelijks aantal aanvragen om een vuurwapenvergunning op het parket bij de Procureur-Generaal steeg van 8 eind 2003 naar 20 in februari 2004. Aanvragen vooral door personen uit de zgn risico-groepen: winkeliers, ondernemers en cambio-houders.
In 2003 was de Politie met haar Operatie Veilig Suriname begonnen, deze werd in 2004 voortgezet, met in december een extra ‘crime control’-actie met gedurende 20 dagen meer dan 1000 straatactiviteiten. De Amerikaanse FBI opende een kantoor in augustus in Suriname, evenals in Guyana en in Trinidad. Er is echter nog steeds geen lokaliteit gevonden voor de Amerikaanse DEA, de drugscontrole dienst. In augustus wordt een training verzorgd in veiligheid aan pompbedienden.
In november kon gesteld worden dat 65% van de misdrijven door het jaar heen opgelost konden worden. Beleidsmatig werd veel aandacht geschonken aan de institutionele versterking van het politie apparaat, waaronder ook de samenwerking begrepen wordt met politiecorpsen in bevriende landen, zoals de VS, Nederland, Brazilië en Frankrijk. Die samenwerking betreft ook gerichte activiteiten als met Frans Guyana met betrekking tot het onderwerp van rechtshandhaving; met de VS omtrent anti-terrorisme (verscherping grenscontroles; intensievere samenwerking met regionale en mondiale organisaties; de melding door banken van ‘ongebruikelijke transacties’ aan de Centrale Bank, i.e. transacties van $10.000 en meer).
Minister Assen waarschuwde de samenleving voor risico’s die uit de verkiezingen voort kunnen komen ‘men moet zich op het ergste voorbereiden’. Hoe die dreiging er precies uitziet kon hij niet duidelijk maken.
Onder cipiers is het ook niet allemaal koek en ei. Corruptie heerst. Een cipier kan $200 verdienen met het binnensmokkelen van cellulairtoestellen voor gevangenen.
Er moet grondig nagedacht worden over een ander insluit beleid. De druk op de cellenhuizen neemt alarmerende vormen aan.
In oktober stelt de Justitiële Kinderbescherming meer gericht aandacht te geven aan de begeleiding van jeugdige delinquenten. De afdeling wordt ervoor versterkt.

Onderwijs
De zo noodzakelijke vernieuwing van ons onderwijs komt maar niet van de grond. Het sectorplan Onderwijs krijgt in augustus weinig steun, het zou niet in overeenstemming zijn met de eisen van de tijd. Een vanuit het onderwijsveld zelf ontwikkelde vernieuwing wordt door de structuren afgeblazen: ‘Kweekschool Nieuw Stijl’. Intussen levert het schoolsysteem slechte resultaten. Dertig procent van het lager onderwijs en 25 procent van het MULO-onderwijs haalt het niet. Het gemiddeld resultaat van het middelbaar-VOS onderwijs is 71%. Het slagingspercentage van de scholen in Coronie, Brokopondo, Marowijne en Sipaliwini neemt alarmerende vormen aan. Het wil zeggen dat ons onderwijs de overheidsbegroting veel geld kost, veel onproductief geld.
Het LEARN-project gefinancierd door Belgische Ontwikkelingssamenwerking oogst overigens goed door de ervaringsgerichte aanpak die daarin bevorderd wordt. Medio september lukt het -midden in de vakantie- om schooldirecteuren van 15 basisscholen voor een training in dit verband bij elkaar te krijgen. De Belgische hulp verzorgt ook aan basisonderwijs project in het binnenland, waarbij 36 scholen diverse voorzieningen en bijscholing van leerkrachten krijgen.
Even leek het VOS-onderwijs weer een gebruikelijke stagnatie te ondergaan door staking van de Bond van Leraren. De inzet was het uitblijven van een toegezegde verhoging van toelagen (representatie, permanente educatie en vervoer). Na enkele weken moeten de leerkrachten de lessen hervatten, de rechter besloot dat de schade aan leerlingen door de staking niet evenredig is ten opzichte van het belang van de leerkrachten.
Leerlingen van de middelbare scholen gaan in het nieuwe schooljaar ook in uniform. In het begin van het nieuwe schooljaar komen de directies van de MULO-scholen in spoedberaad bijeen: er is een tekort aan werkelijk alles: boeken, schoolmeubilair, lokalen, e.d.. Voor het lager onderwijs wordt in Latour een middagopleiding gestart. Er bleken 170 leerlingen in de buurt niet opgenomen te kunnen worden in het dagonderwijs.
De opleiding van het Polytechnic College krijgt erkenning; de universiteit levert de eerste lokaal opgeleide fysiotherapeut af; de universiteit begint ook met ‘distant learning’ binnen het Surinaams onderwijsnetwerk, waarmee met internet, buiten de schoolbanken, gestudeerd kan worden. Het Instituut voor de Opleiding van Leerkrachten en de COVAB, opleiding voor verpleegkundigen, worden geïntegreerd in het universitair onderwijs. De studie bedrijfseconomie draait het project van ‘leren door doen’, waarbij studenten een mini-onderneming moeten opzetten en draaiende moeten houden.
De universiteit werd in een slecht daglicht gesteld vanwege een opinie peiling die een uitslag opleverde in strijd met de belangen van de coalitiepartijen. President Venetiaan suggereerde politieke invloeden in gevolgde wetenschappelijke procedures. Op de universiteit wordt ook onderzoek gestart naar oorzaken en achtergronden van de criminaliteit in Suriname, na de moord van een docent. De universiteit opende in augustus haar eigen guesthouse en conferentiezaal.
In april werden 75 inspecteurs van politie onderworpen aan een nieuwe opleiding, die een ware cultuuromslag teweeg moet brengen onder hen. Rotary selecteerde weer de 19 best geslaagden van het VOS, onder wie ‘excellent student award ‘ werd uitgereikt. Voor het derde achtereenvolgende jaar werd het CXC-examen afgenomen, voor de Caraibische Examen Raad, met de examencommissie in Barbados. Het is opvallend hoeveel jongeren slechte studiefaciliteiten in eigen land proberen te compenseren door buitenlandse cursussen te volgen. Vaak met grote financiële offers.
Het lukt namelijk ook nog maar steeds niet het eigen onderwijs te accrediteren, hoewel eindelijk in oktober de ontwerpwet NOVA aan het parlement werd aangeboden: Nationale Organisatie voor Accreditatie. De accreditatie zelf, i.e. het standaardiseren van de kwaliteit van het geboden hoger en academisch onderwijs in ons land, moet nog gebeuren.
In november kwamen 125 huisartsen uit Nederland naar ons land voor hun nascholingscursus. Vier dagen Torarica en enkele dagen binnenland werkten zo aanstekelijk dat misschien andere beroepsgroepen hun nascholing ook in ons land zullen organiseren.

Gezondheidszorg
Van de 6 sectorplannen werd die van Gezondheidszorg als eerste in uitvoering genomen. Het betreft de integrale aanpak van de bescherming van onze gezondheid. En dat vormt in meerdere opzichten een enorme uitdaging: we hebben geen sterke traditie van samenwerking, en de gezondheidszorg is sterk gericht op het verhelpen van de ziekte, veel minder: het voorkomen ervan. En juist daar gaat het sectorplan over: samenwerken, een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid en de bevordering van een gezonde levenswijze.
Directeur Rinia Codfried van Volksgezondheid luidde in zekere zin in haar Dies Natalis-rede de ommekeer in: Van ‘Cure’ naar ‘Care’. Het sectorplan gaat over de versterking van alle betrokken instellingen w.o. het ministerie, de verbetering van de dienstverlening (van preventie tot ziekenhuiszorg), beter financieel en economisch beheer en transparante investeringen: aankoop medicijnen, apparatuur,e.d.
De Regionale Gezondheidsdienst was het pad van de betere dienstverlening al eerder opgegaan. In juli werd al verslag gedaan van de hogere kwaliteit ervan.
Het milieu maakt de insteek naar preventie niet makkelijk. De verschillende ziektes nemen zorgwekkende vormen aan. In december wordt gesteld dat Suriname aan de vooravond staat van een HIV/AIDS explosie over 3 à 4 jaar, tenzij het probleem gezamenlijk wordt aangepakt. Het jaarlijks aantal HIV-geïnfecteerden in ons land steeg van 308 in 2000 naar 348 in 2003. Een bijzondere kwetsbare groep, ook voor de samenleving als geheel, wordt gevormd door laaggeschoolde, arme, alleenstaande vrouwen. Commerciële sekswerkers lopen een groot gevaar besmet te worden.
Suriname heeft een hoge veiligheidsstandaard bereikt met betrekking tot bloeddonatie, in 1998 was het seropositieve gehalte 0,65%, in 2000 0%.
Kanker is ook nog een taboe, terwijl 5 % van de bevolking er aan lijdt. Er stierven het afgelopen jaar 280 mensen aan, de meest voorkomende vorm is die van baarmoederhalskanker. De Stichting Oncologisch Instituut Suriname werd opgericht en kreeg huisvesting en een busje, de SOIS geldt als een lotgenotengroep.
Ook suikerziekte is in opmars. In mei 2005 zullen de resultaten bekend worden van een uitgebreid onderzoek ernaar in ons land. Een symposium en een minibeurs in november trokken veel belangstellenden. Een patiëntenvereniging diabetes werd opgericht
Het drugsprobleem is ook zorgwekkend, vooral omdat de leeftijd van het eerste drugsgebruik door personen daalt. Stichting De Stem vangt reeds 50 personen op, op drie verschillende lokaliteiten, om hen het gebruik van drugs af te leren.
Hepatitis-B kent 22.500 dragers van het virus in ons land, i.e. 5% van de bevolking. Jaarlijks sterven 60-200 personen aan een leveraandoening.
Lepra telt jaarlijks nog steeds zo’n 50 nieuwe gevallen. Er is veel informatie beschikbaar over de ziekte en over de bestrijding ervan, maar het bereikt niet iedereen. Er blijft onderzoek nodig naar de verborgen gevallen.
Een zeer zorgwekkende situatie is die van zelfdoding, vooral in het district Nickerie. Het staat op de derde plaats in de wereld, met 78 pogingen in 2003 en 71 pogingen tot november in 2004.
Er zijn volgens Ritoe teveel specialisten in ons land, er is te weinig eerstelijns hulp. Maar vandaar ook de noodzaak en de extra aandacht aan het voorkomen van ziekten dan alleen aan de bestrijding ervan als die er eenmaal is. Er ging een bewustwordingsproject van start onder jongeren omtrent de bevordering van een gezonde levensstijl (jongeren van Latour, Paradise en van de RK-kerk). Suriname tekende ook de Wereld Conventie voor het Tegengaan van Tabak. Op 14 juni werd verder voor het eerst de Wereld Bloeddonorendag gevierd, waar zeker reden voor was, de aanvraag van bloed is meer dan het aanbod ervan. Op Wereld Gezondheidsdag komen er elke keer wel weer nieuwe bloeddonoren bij, maar het huidig aantal van 3817 donoren steekt nog schril af tegen de behoefte van 6000.
In ons land wordt momenteel een proefproject - 1 van de 5 landen in de Caribische regio - gedraaid met de uitvoering van een voedselprotocol vervat in een werkboek tegen overgewicht, suikerziekte en hoge bloeddruk.
In dit jaar van de ‘Caribbean Nurse’ werd onderzoek gedaan naar de achtergronden van het vertrek van verpleegkundigen uit ons land: het gaat niet alleen om de salariëring, maar vooral om de intermenselijke communicatie. Daar schort kennelijk heel wat aan.
De RLA-regeling waarbij jaarlijks, al 30 jaar, 200 patiënten voor gecompliceerde gevallen naar Nederland voor behandeling gaan, meestal voor kankers en hartkwalen, wordt afgebouwd. Hartoperaties worden nu reeds sinds 1998 in ons land uitgevoerd door missies vanuit Nederland en Duitsland, warbij 23 gevallen per missie worden behandeld.
Er is een structurele botsing tussen zorg en behoefte in ons land. Vele artsen werken weliswaar in ons land, maar leven in hun geest in Nederland, wat vooral is terug te vinden in de blijvende stijging van medische kosten. Er moet meer ordening in komen en medische tarieven moeten meer in overeenstemming worden gebracht met een solidaire wijze van leven in Suriname.
In het binnenland ging een interessant project van start met de introductie van de ‘dubbele polie’, daar kan men modern en traditioneel medische kennis op een en dezelfde plaats aanspreken. Voorlopig in 3 dorpen: Apetina, Puleowine en Kajana. Ook werd in mei begonnen met de bouw van nieuwe polies vanuit een lening van de Islamic Development Bank. Ook werd een begin gemaakt met de training van 25 gezondheidsassistenten voor deze polies.

Milieu
De milieuwet die in januari beloofd was, kwam er niet. Het NIMOS werkt aan de ontwikkeling van een referentielaboratorium, wat als norm moet dienen voor de ongeveer 50 laboratoria in ons land, van water, bodem, milieu en klimaat. Van de UNEP kregen we $242.000 voor de institutionele versterking voor de uitvoering van het Montreal Akkoord. Daarvoor bestaat in ons land ook sinds 2001 een Ozon Unit, van waaruit onderzoek naar de ozonlaag wordt gedaan.
Veel klachten op verschillende plaatsen met betrekking tot trucks die zand en schelpen vervoeren van zandafgravingen. Het milieu wordt verstoord en wegen raken onbegaanbaar, zoals te Helena Christina, te Coronie en te Houttuin. Te Helena Christina verbeterden de zandafgravers de weg, die ze eerst stuk gereden hebben.
Veel nieuws ook over bodemverontreiniging rond pompstations. Eerst met een Texaco-station aan de Kwatta, later ook te Moengo. Er is sprake van bodemverontreiniging en van olievlekken in trenswater. Spoedonderzoek door het Caraibische Cariri leverde kennelijk niet die belastende resultaten op die eerst gesuggereerd werden. In ieder geval komen er strengere eisen voor pompstations.
Het ministerie van ATM stelde in maart de Nationale Coördinatie Commissie Biosafety in, die de voorbereiding moest verzorgen van de tekening door de regering van het Cartagena Protocol begin 2005.
Vervuiling grijpt om zich heen. In vele vormen. Eerder pilot-onderzoek in het ’s Lands hospitaal had uitgewezen dat moeders en pasgeboren babies een hoge concentratie kwik in hun bloed hebben. Dat is een gevolg van de goudwinning in het binnenland. BOG vraagt om een kwikdampmeter voor de meting van kwikdamp in bijvoorbeeld de Prins Hendrikstraat, vanuit een goudopkoopbedrijf. BOG controleert 18 van deze bedrijvend in de binnenstad, maar kan onvoldoende metingen verrichten.
In Paramaribo-Noord is het bij elke grote regenbui raak, dan lopen grote delen van het gebied onder water. Het afval van trenzen die daar opgeschoond worden, blijft gewoon liggen. Het wordt niet weggehaald. En als burgers hun ongenoegen daarover uiten tegenover personeel van kolkenzuigers krijgen zij de wind van voren in grove taal.
In augustus doen bewoners van de Saminweg te Nickerie hun beklag over het lawaai van vliegtuigen en over de chemicaliën die deze droppen.

Sociale zorg
Heel wat zwangere vrouwen in Oost Suriname gaan illegaal de grens over om daar te kunnen bevallen. Kinderen die op Franse bodem worden geboren zijn Franse staatsburgers. Een interessant geboortegeschenk!
Stichting Stop Geweld staat niet alleen open voor vrouwen, ook voor mannen. De stichting krijgt 50-75 klachten per maand, waarbij dan niet de telefonische klachten en vragen gerekend worden. Dat zijn er overigens meer dan 100 per maand.
Het blijkt dat de leeftijd waarop jongeren seksueel actief worden daalt, van 14-15 naar 12-13 jaar. Sekswerkers zijn niet alleen vrouwen. Van de 280 geregistreerde sekswerkers bij stichting Maxilinder gaat het om 250 vrouwen en 30 mannen. Mannelijke sekswerkers veroorzaakten veel lawaai tot grote ergernis van de bewoners van de Roseveltkade. Ons land telt minstens 30 bordelen, met nu ook een voor jonge meisjes.
In COHSOD-verband, van het secretariaat van de Caricom, wordt in september ook voor ons land de noodklok geluid: teveel jongeren vallen buiten de boot, zoals door drop-out van het onderwijs, en gaan de criminaliteit in. In mei werd al geklaagd dat steeds meer jongeren betrokken zijn bij ernstige gewelddelicten. Er is onderzoek gaande onder 13-17 jarigen omtrent het gebruik van XTC-tabletten. Er vindt helaas veel misbruik en mishandeling van kinderen plaats, warvoor de Stg Tamara uitbreiding van haar faciliteiten zoekt.
Sinds de instelling van het Bureau Rechten van het Kind en van activiteiten van daaruit ontwikkeld melden meer kinderen zich met hun noden en vragen. Het is een bedroevend beeld wat daarbij aan het licht komt, het lijkt alsof de mentaliteit hoogtij viert van ‘als het mijn kind niet is, kan het stikken’.
Veel aandacht werd het afgelopen jaar geschonken aan de oprichting van het Jeugdparlement. Het ging niet van een leien dakje. De opkomst voor de verkiezing op 12 augustus was bedroevend laag. Heel wat perikelen speelden zich bij de voorbereidingen ervan af, meer dan de helft van de 107 kandidaten uit 9 kiesdistricten werden afgewezen bijvoorbeeld, omdat hun achterban niet uit het district komt dat zij vertegenwoordigen. Een dag voor de verkiezingen was nog veel onduidelijk. Voor de 98 kandidaten gingen uiteindelijk 1600-1900 jongeren naar de stembus. Meer dan de helft van de gekozen 29 parlementariërs is vrouw.
Ons land telt 38.000 bejaarden, van wie er 17.000 zorgbehoevend zijn. In alle bejaardencentra samen wonen nog geen 1000 bejaarden, veel zorg moet in feite aan huis gegeven worden. Daar helpt de AOV-uitkering niet bij. De uitkering werd in juni verhoogd, maar met een beschamend bedrag van 25 SRD (‘nauwelijks een fooi’) , waarmee niet eens de geldontwaarding van de laatste paar jaar mee gecompenseerd werd.
De Organisatie Gerechtigheid en Vrede vraagt in december om een verhoging van 150 naar 350 SRD per persoon, als menswaardig minimum.
Het zijn particuliere instellingen als Alcoa Foundation, Katholieke Noden e.d. die bejaardencentra nog een hart onder de riem steken. En zo ook bejaarden uit Amsterdam, onder leiding van Sonja Paal, die in januari een Bigisma Dey organiseerden in ons land.
Het kan niet ontkend worden dat wie sociale kenmerken van onze samenleving naast elkaar ziet een proces van verloedering van die samenleving gewaar wordt. Waar vooral jongeren het slachtoffer van zijn. En dat is toch je toekomst! Begin 2004 werd ook melding gemaakt van een toenemend geweld in gezinnen in onze samenleving, vooral creoolse en hindoestaanse gezinnen., waar steevast vrouwen het slachtoffer van zijn. Een vergelijking was gemaakt tussen gegevens van 2001 en 2002. Ook het aantal zwervers langs de straten stijgt, waaronder vooral slachtoffers van drugsgebruik.
Het Psychiatrisch Centrum Suriname stelde daar een verbetering van de dienstverlening tegenover. Een nieuwe behandelingskamer werd geopend, naast het in- en uitloopcentrum, voor behandeling van niet-psychiatrische zwervers. Met een actie aan het eind van het jaar kregen zwervers een speciale behandeling. Vanaf 17 september kregen 221 zwervers 1636 behandelingen.
Waar de overheid verstek laat gaan (Voogdijraad bijvoorbeeld heeft onvoldoende personeel) springen particuliere organisaties in. Dat merk je het hele jaar door: van organisaties in eigen land, en organisaties uit andere landen. In mei start de Stg Welzijn Instituut Nickerie met een tehuis voor gehandicapte kinderen; het Maria Internaat aan de Gravenstraat krijgt hulp uit Nederland voor de uitbreiding van zijn landbouwproject in Saramacca; de Romano Foundation en later de Constantin Foundation bieden een heel palet aan diensten aan voor de armen: acupunctuur, gratis afslanken, schoonheidsbehandeling; Wi Kontren begint in oktober een deel op te leveren van zijn nieuwe Educatie Centrum; en ‘Wijd mijn Lammeren’ begint in oktober met Kinderpastoraat tegen het verdriet van kinderen, van verwaarlozing en misbruik.

Vision 2020
Het was een fortuinlijke greep van de overheid om naar het middel te grijpen, dat elders zo succesvol is gebleken: Vision 2020. Opeens wordt de bevolking uitgenodigd om naar de toekomst te kijken, niet meer uitsluitend naar het verleden, of naar volgend jaar, wat op zich ook een stuk verleden is, namelijk een doortrekking van het verleden en het heden over vertrouwde paden. Maar dan wordt de eis gesteld om het heden even te verlaten en de ‘mind’ te openen voor het toekomstig mogelijke. Even de condities verlaten die ons gevangen houden in onrechtvaardige structuren, om nieuwe ontwikkelingen toe te laten vanuit overeengekomen beginselen, als van solidariteit, welzijn voor iedereen, respect en vertrouwen.
Het lijkt het enige alternatief te zijn op het moeras waarin de samenleving zich nu bevindt. Het vormt ook een krachtig instrument om 2005 het verschil te doen worden. Het had het in 2000 kunnen zijn, maar daarvoor ontbrak het onderling vertrouwen en het vermogen om de psychologie van afhankelijkheid t van zich af te werpen. Nog geen groot verlies als de kans dan nu gegrepen wordt. Het volk is er mede of misschien juist dankzij de gestagneerde ontwikkeling van de laatste tijd rijp voor. Het wil zo graag iets anders, en het andere waar het zelf deel van uitmaakt, waar het zelf vormgever van kan zijn.